Wyrok Sądu Taksatorskiego i Eksdywizdorskiego z 8-X-1784 r.
podstawowym źródłem do poznania miejscowości i ludzi

Hrabstwa Iwienieckiego

Do zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie trafił z archiwum rodzinnego mińskiej rodziny Walickich dokument o kapitalnym znaczeniu dla poznania miejscowości i ludzi Hrabstwa Iwienieckiego u schyłku I Rzeczypospolitej  - obszerny dekret w procesie eksdywizyjnym, czyli zaspokojeniu wierzycieli  z majątku dłużnika, w tym przypadku przedwcześnie zmarłego dziedzica Hrabstwa Iwienieckiego, posła na Sejm 1776 roku - Jerzego Sołłohuba (1751-1777), starosty ejszyskiego. Procesem objęte są dobra dziedziczki hrabstwa - wówczas 7 letniego dziecka - Józefy Sołłohubówny (1777-1828). Oczywiście działali w jej imieniu prawni opiekunowie i ich plenipotenci.

Udostępnienie tego obszernego rękopisu w pracowni naukowej to szansa na przepisanie dokumentu (co zostało już przez nas dokonane ) i następnie wprowadzenie istotnych informacji do "obiegu naukowego". Naukowa publikacja tego dokumentu źródłowego jest już  przygotowywana. Wielu mieszkańców współczesnego Iwieńca i innych miejscowości wchodzących w skład Hrabstwa Iwienieckiego znajdzie - zapewne nieoczekiwanie - swoich XVIII-wiecznych przodków, ich status stanowy i role w społeczeństwie w końcowym okresie ustroju feudalnego, zakonserwowanego jeszcze na kilkadziesiąt lat z powodu upadku I Rzeczypospolitej (do zniesienia poddaństwa w marcu 1861/1863 r.).

Dokument przynosi również dane o kapitalnym znaczeniu dla oceny stosunków ekonomicznych - cen produktów w ówczesnych jednostkach monetarnych (od dołu idąc szeląg, grosz, złoty polski, talar, czerwony złoty czyli dukat. Kiedy ówczesną siłę nabywczą szeląga oceniam w przybliżeniu na równowartość dzisiejszej złotówki (PLN), to siła nabywcza ówczesnego grosza (3 szelągi) wynosiła około 0,72 euro (EUR) lub 3 scudo SMOM. Z kolei jednostka rozkliczeniowa jaką był złoty polski zawierająca 30 ówczenych groszy warta więc być musi około 90-100 PLN. Wreszcie 18 złotych polskich to rownowartość złotej monety - dukata czyli  czerwonego złotego - a więc o wartości obecnej aż 1.600 - 1.800 zł

Stanisław J. Plewako
aktualizacja 2015-10-22